Porady prawne

Oto odpowiedzi na pytania, które otrzymaliśmy od Państwa. Śmiało prosimy zadawać kolejne, nasz ekspert w dziedzinie prawa autorskiego jest do Państwa dyspozycji.

Jeśli sprzedaję książki w internecie i robię do nich opisy indywidualne, to czy mogę zamieszczać w opisie fragmenty 1-2 stronicowe z książki, by zachęcić klienta do jej kupna? Czy to będzie jakieś pogwałcenie praw autorskich, chociaż jeżeli sprzedamy tą książkę to w sumie część z tego trafia do autora?

Zgodnie z ogólną zasadą prawa autorskiego, dla legalnego korzystania z cudzej twórczości, nawet jeżeli jest to 2 stronicowy fragment książki, konieczne jest uzyskanie zezwolenia autora (albo podmiotu któremu przysługują do niego prawa autorskie – w kontekście książki może to być wydawnictwo).

Od tej reguły istnieje kilka wyjątków, w ramach dozwolonego użytku chronionych utworów, do jakich należy m.in. tzw. prawo cytatu, o czym szerzej mowa tutaj: http://legalnakultura.pl/pl/prawo-w-kulturze/b-przewodnik-b-po-prawie-autorskim/dozwolony-uzytek.

Prawo cytatu pozwala na wykorzystanie we własnym utworze fragmentów cudzego dzieła, jednak pod warunkiem, że jest to uzasadnione celem takim jak: wyjaśnianie, polemika, analiza krytyczna lub naukowa, nauczanie lub prawami gatunku twórczości. Jeżeli zatem “indywidualny opis” spełnia przesłanki uznania go za utwór w rozumieniu prawa autorskiego, tj. cechuje się indywidualnym i twórczym charakterem a treść opisu ma np. formę analizy krytycznej – recenzji danej książki, to można uznać, iż w takim przypadku uzasadnione będzie powołanie się na prawo cytatu, co skutkuje brakiem konieczności uzyskiwania zezwolenia na wykorzystanie fragmentu książki od podmiotów uprawnionych do rozporządzania autorskimi prawami majątkowymi.

Nie mniej jednak, ponieważ przyjętą przez większość wydawców praktyką jest obecnie udostępnianie fragmentu książki w formie elektronicznej w celach promocyjnych zarówno na własnej stronie internetowej, jak i na stronach księgarni, dlatego też  warto skontaktować się z wydawcą w tej sprawie lub też po prostu odsyłać do jego strony z zamieszczonym fragmentem – o ile taki fakt miał miejsce.

Jeśli nie uda nam się uzyskać dostępu do fragmentu książki za “pośrednictwem” wydawnictwa, a przygotowane opisy nie spełniają powyższych wymagań, dla zgodnego z prawem wykorzystania fragmentu książki, w opracowaniu umieszczanym w Internecie na prawach cytatu, konieczne może okazać się uzyskanie odpowiedniego zezwolenia od autora/wydawcy. Fakt, że ze sprzedaży książek autor (bezpośrednio bądź pośrednio) może uzyskiwać korzyści majątkowe, jest w tym przypadku bez znaczenia, dla prawnej oceny dopuszczalności wykorzystania jej fragmentów.

Ps. Zachęcamy również do zapoznania się z prowadzoną przez Fundację jedyną w Polsce, Bazą Legalnych Źródeł, dającą dostęp do zasobów kultury zgodnie z prawem i wolą twórców. Bazę można znaleźć tutaj: http://legalnakultura.pl/pl/legalne-zrodla.

Kiedy dochodzi do przeniesienie majątkowych praw autorskich do utworu?

Przeniesienie autorskich praw majątkowych najczęściej następuje na mocy pisemnej umowy, w której twórca oraz nabywca praw określają zasady i warunki, na jakich autor przezuje przysługujące mu prawa majątkowe do dzieła innej osobie albo instytucji.

Warto zaznaczyć, przy tej okazji, że prawa autorskie dzielą się na prawa osobiste – które są niezbywalne oraz prawa majątkowe, które można przenieść na inny podmiot.

Autorskie prawa majątkowe upoważniają twórcę do decydowania o sposobie korzystania z utworu i czerpania z niego korzyści.

Twórcy przysługuje m.in. wyłączne prawo:

1) do korzystania z utworu i rozporządzania nim na wszystkich polach eksploatacji,

2) do wynagrodzenia za korzystanie z utworu.

Ważne informacje, które należy uwzględnić przy konstruowaniu umowy o przeniesienie  autorskich praw majątkowych:

  1. Zawsze przygotowana na piśmie – nie mailowo
  2. Konieczne jest wskazanie osoby, której przysługują prawa autorskie (twórcy, spadkobiercy)
  3. Ważne jest określenie przedmiotu umowy
  4. Bezwzględnie należy wymienić pola eksploatacji – czyli sposoby korzystania z dzieła;
  5. Można wskazać też inne ważnych szczegóły tj. kwestia wynagrodzenia, klauzuli poufności wypowiedzenia

Należy podkreślić, że  w/w umowa może dotyczyć zarówno utworu istniejącego jak i przyszłego, konkretnego dzieła .Możemy zatem umówić się z twórcą, że przeniesie on na nas prawa do jeszcze nie napisanej książki, pod warunkiem jednak że możliwie dokładnie określimy do jakiej, przyszłej książki nabywamy prawa, np. poprzez wskazanie jej tytułu.

W uproszczeniu – dozwolony użytek to zbiór przewidzianych przez regulację prawno-autorską wyjątków od ogólnej zasady, zgodnie z którą na korzystanie z cudzej twórczości należy uzyskać zezwolenie autora.

Wyróżniamy dwa główne rodzaje dozwolonego użytku:

Dozwolony użytek prywatny – czyli prawo do nieodpłatnego korzystania z już rozpowszechnionego utworu w zakresie własnego użytku osobistego. Zakres własnego użytku osobistego obejmuje korzystanie z pojedynczych egzemplarzy utworów przez krąg osób pozostających w związku osobistym, w szczególności pokrewieństwa, powinowactwa lub stosunku towarzyskiego.

Utwór rozpowszechniony to taki utwór, który za zezwoleniem twórcy został udostępniony publicznie.

Dozwolony użytek publiczny – umożliwienie określonej grupie podmiotów korzystania z utworów chronionych przez prawo autorskie na „preferencyjnych warunkach” – tzn. bez konieczności uzyskiwania zezwolenia, a często również nieodpłatnie. Wykorzystanie utworu może mieć miejsce w przypadkach i okolicznościach ściśle wskazanych w ustawie i odnosi się jedynie do niektórych podmiotów, np. szkoły mogą dla celów dydaktycznych odtwarzać na lekcji filmy chronione przez prawo autorskie, bez potrzeby uzyskiwania na powyższe zezwolenia i uiszczania wynagrodzenia na rzecz twórców.

Ustanowienie  poszczególnych wyjątków nazwanych w ustawie dozwolonym użytkiem zasadniczo jest motywowane istotnymi, z punktu widzenia społeczeństwa, celami jakim ma służyć wykorzystanie utworu takim jak np.: edukacja, pomoc niepełnosprawnym, rozwój czytelnictwa itd.

Rodzaje dozwolonego użytku publicznego:

Prawo cytatu

Książki w bibliotece

Wyjątek edukacyjny

Proste informacje prasowe

Incydentalne zwielokrotnienie cudzego dzieła