Poradnik

Prawo: księgarnia jako wierzyciel dłużnika ogłaszającego upadłość

prawo6

W ramach projektu E-Wiedza Księgarza Fundacja Legalna Kultura przygotowała opracowania dla księgarzy z zakresu prawa. W naszym poradniku znajdą Państwo m.in.: zagadnienia związane z prawem o ochronie konkurencji, pozyskiwaniem środków publicznych na działania promujące czytelnictwo czy funkcjonowaniem ustaw o jednolitej cenie książki w różnych państwach świata. Zachęcamy także do skorzystania z działu Zapytaj prawnika na stronie www.legalnakultura.pl

 

Problematyka upadłości w działalności księgarskiej

Opracowanie: adwokat Tymoteusz Barański

Działalność księgarska jest co do zasady działalnością gospodarczą, zaś prowadzący ją podmiot ma status przedsiębiorcy. Dotyczy to zarówno osób fizycznych, jak i osób prawnych, np. spółek z ograniczoną odpowiedzialnością, oraz tzw. osób ustawowych (ułomnych osób prawnych), do jakich należą m.in. spółki osobowe.

Z problematyką upadłości księgarz może zetknąć się w swojej działalności gospodarczej m.in. jako wierzyciel dłużnika, którego upadłość została ogłoszona.

 

Przesłanki ogłoszenia upadłości

Obowiązująca  ustawa z dnia z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe (Dz.U. z 2016 r., poz. 2171 z późn. zm.) przewiduje, że przesłanką ogłoszenia upadłości jest niewypłacalność dłużnika. Przedsiębiorca jest niewypłacalny, jeżeli dochodzi u niego do tzw. utraty płynności, tj. utraci on zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych, przy czym przyjmuje się, że stan taki zachodzi, jeżeli opóźnienie przedsiębiorcy w wykonaniu zobowiązań pieniężnych przekracza trzy miesiące. W stosunku do przedsiębiorcy niebędącego osobą fizyczną, niewypłacalność zachodzi także wówczas, gdy jego zadłużenie jest nadmierne, tj. jego zobowiązania pieniężne przekraczają wartość jego majątku, a stan ten utrzymuje się przez okres przekraczający dwadzieścia cztery miesiące, chyba że nie ma zagrożenia utraty przez dłużnika zdolności do wykonywania jego wymagalnych zobowiązań pieniężnych w niedługim czasie.

Wniosek o ogłoszenie upadłości może zgłosić dłużnik lub każdy z jego wierzycieli osobistych.

 

Skutki ogłoszenia upadłości

Zasadniczym skutkiem ogłoszenia upadłości jest przekształcenie majątku upadłego przedsiębiorcy w masę upadłości, która służy zaspokojeniu wierzycieli. Z dniem ogłoszenia upadłości przedsiębiorca traci prawo zarządu oraz możliwość korzystania z mienia wchodzącego do masy upadłości i rozporządzania nim.

Zobowiązania pieniężne upadłego przedsiębiorcy, których termin płatności świadczenia jeszcze nie nastąpił, stają się wymagalne z dniem ogłoszenia upadłości, zaś zobowiązania majątkowe niepieniężne zmieniają się z dniem ogłoszenia upadłości na zobowiązania pieniężne i z tym dniem stają się płatne, chociażby termin ich wykonania jeszcze nie nastąpił. Oznacza to – w przypadku ogłoszenia upadłości przedsiębiorcy prowadzącego np. hurtownię, w której księgarza zaopatruje się w towar – że opłacone, a nie zrealizowane zamówienie na dostawę książek, co do zasady nie zostanie już wykonane w naturze, a księgarz jako wierzyciel upadłego może jedynie zgłosić swoją wierzytelność do masy upadłości. Jednak jeżeli w dniu ogłoszenia upadłości zobowiązania z umowy wzajemnej nie zostały wykonane w całości lub części, syndyk może, za zgodą sędziego-komisarza, wykonać zobowiązanie upadłego i zażądać od drugiej strony spełnienia świadczenia wzajemnego lub od umowy odstąpić ze skutkiem na dzień ogłoszenia upadłości. W konsekwencji sposób rozliczenia księgarza z upadłym kontrahentem będzie w tej sytuacji zależny od woli organów postępowania upadłościowego.

Zgodnie z obowiązującą ustawą – Prawo upadłościowe, sprzedawca może żądać zwrotu rzeczy ruchomej wysłanej upadłemu bez otrzymania ceny, jeżeli rzecz ta nie została objęta przed ogłoszeniem upadłości przez upadłego lub przez osobę upoważnioną przez niego do rozporządzania rzeczą. Zasada ta może mieć zastosowanie w przypadku ogłoszenia upadłości przedsiębiorcy prowadzącego księgarnię. W takim wypadku sprzedawca, któremu rzecz została zwrócona, zwraca koszty, które zostały poniesione lub mają być poniesione, oraz otrzymane zaliczki. Jednak także i w tym przypadku ostateczna decyzja należy do syndyka, który może rzecz zatrzymać, jeżeli zapłaci lub zabezpieczy należną od upadłego cenę i koszty.

Powyższe reguły będą miały zastosowanie w sytuacji, gdy rozliczenia księgarza z hurtownikiem lub dystrybutorem książek opierają się na stosunkach komisowych. W przypadku komisu sprzedaży, tj. sytuacji, gdy hurtownik występuje w roli komitenta, zaś księgarz – komisanta, sprzedaż towaru w księgarni jest realizowana przez prowadzącego ją przedsiębiorcę w imieniu własnym, lecz na rachunek hurtownika lub dystrybutora. Z tytułu tej sprzedaży księgarzowi przysługuje prawo do wynagrodzenia – prowizji komisowej. Działanie księgarza we własnym imieniu, lecz na rachunek dystrybutora lub hurtownika, oznacza, że ten ostatni pozostaje do chwili sprzedaży właścicielem towaru. W konsekwencji towar ten – w przypadku ogłoszenia upadłości jego właściciela – wchodzi do masy upadłości i podlega wydaniu syndykowi. Z kolei roszczenia o prowizję należną, a niewypłaconą, stanowią wówczas wierzytelności, które księgarz powinien zgłosić do masy upadłości.

Upadłość może dotknąć także przedsiębiorcę, od którego księgarz wynajmuje lokal lub budynek, w którym prowadzona jest księgarnia. Przepisy przewidują, że w takiej sytuacji, umowa najmu wiąże strony, jeżeli przedmiot umowy przed ogłoszeniem upadłości został wydany najemcy lub dzierżawcy. Jednak pobranie z góry przez upadłego przed ogłoszeniem upadłości czynszu najmu za czas dłuższy niż trzy miesiące od dnia ogłoszenia upadłości, jak również rozporządzanie tym czynszem, nie zwalnia najemcy od obowiązku zapłaty czynszu do masy upadłości. Syndyk może sprzedać w toku postępowania upadłościowego nieruchomość upadłego, co powoduje, że jej nabywca wstępuje w stosunek najmu, jednak w przypadku, gdy umowa najmu lub dzierżawy nieruchomości zawarta była na czas oznaczony dłuższy niż dwa lata, nabywca może wypowiedzieć tę umowę z zachowaniem rocznego terminu wypowiedzenia, o ile umowa nie przewiduje terminu krótszego

Również syndyk może na podstawie postanowienia sędziego-komisarza wypowiedzieć umowę najmu nieruchomości upadłego z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia, także wtedy, gdy wypowiedzenie tej umowy przez upadłego nie było dopuszczalne. Najemca może wówczas jedynie dochodzić w postępowaniu upadłościowym odszkodowania z powodu rozwiązania umowy przed terminem w niej przewidzianym.

 

Likwidacja masy upadłości i podział jej funduszów

Wierzyciel upadłego przedsiębiorcy, który chce uczestniczyć w postępowaniu upadłościowym, jeżeli niezbędne jest ustalenie jego wierzytelności, powinien w terminie oznaczonym w postanowieniu o ogłoszeniu upadłości zgłosić sędziemu-komisarzowi swoją wierzytelność. Po upływie terminu do zgłoszenia wierzytelności i sprawdzeniu zgłoszonych wierzytelności syndyk sporządza listę wierzytelności.

Likwidację masy upadłości przeprowadza syndyk. Dokonuje tego przez sprzedaż z wolnej ręki lub w drodze przetargu lub aukcji przedsiębiorstwa upadłego w całości lub jego zorganizowanych części, nieruchomości i ruchomości, wierzytelności oraz innych praw majątkowych wchodzących w skład masy upadłości albo przez ściągnięcie wierzytelności od dłużników upadłego i wykonanie innych jego praw majątkowych.

Należności podlegające zaspokojeniu z funduszów masy upadłości dzieli się na cztery kategorie, z których pierwsza obejmuje należności uprzywilejowane, tj. m.in. wynikające ze stosunku pracy, alimentacyjne itp. Do kategorii drugiej należą inne należności, jeżeli nie podlegają zaspokojeniu w innych kategoriach, w szczególności podatki i inne daniny publiczne oraz pozostałe należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Kategorię trzecią stanowią odsetki, a także sądowe i administracyjne kary grzywny oraz należności z tytułu darowizn i zapisów. Do kategorii czwartej należą niektóre należności wspólników.

Podstawową zasadą prawa upadłościowego jest zaspokajanie należności dopiero po zaspokojeniu w całości kosztów postępowania, zobowiązań masy upadłości i bieżących należności alimentacyjnych upadłego. Jeżeli suma przeznaczona do podziału nie wystarcza na zaspokojenie w całości wszystkich należności, należności dalszej kategorii zaspokaja się dopiero po zaspokojeniu w całości należności poprzedzającej kategorii, a jeżeli suma przeznaczona do podziału nie wystarcza na zaspokojenie w całości wszystkich należności tej samej kategorii, należności te zaspokaja się stosunkowo do wysokości każdej z nich.

 

Postępowanie restrukturyzacyjne

Pomimo że zasadniczym sposobem zaspokojenia wierzycieli niewypłacalnego przedsiębiorcy jest egzekucja generalna, która jest wynikiem ogłoszenia jego upadłości, prawo przewiduje możliwość zawierania przez dłużnika niewypłacalnego lub zagrożonego niewypłacalnością układu z wierzycielami oraz przeprowadzenia przez niego tzw. działań sanacyjnych. Kwestie te uregulowane są w ustawie z dnia z dnia 15 maja 2015 r. – Prawo restrukturyzacyjne (Dz.U. z 2017 r. poz. 1508).

Celem postępowania restrukturyzacyjnego jest uniknięcie ogłoszenia upadłości dłużnika przez umożliwienie mu restrukturyzacji w drodze zawarcia układu z wierzycielami, a w przypadku postępowania sanacyjnego – również przez przeprowadzenie działań sanacyjnych, przy zabezpieczeniu słusznych praw wierzycieli. W przypadku złożenia wniosku restrukturyzacyjnego i wniosku o ogłoszenie upadłości w pierwszej kolejności rozpoznaje się wniosek restrukturyzacyjny. Restrukturyzacja zobowiązań dłużnika może obejmować np. odroczenie terminu wykonania zobowiązania, rozłożenie spłaty na raty, zmniejszenie wysokości, konwersję wierzytelności na udziały lub akcje, zmianę, zamianę lub uchylenie prawa zabezpieczającego określoną wierzytelność.

Fot. Pixabay.com

Program kursu

Program kursu jest pusty