Poradnik

Prawo: działalność księgarska a ochrona konkurencji

prawo5

W ramach projektu E-Wiedza Księgarza Fundacja Legalna Kultura przygotowała opracowania dla księgarzy z zakresu prawa. W naszym poradniku znajdą Państwo m.in.: zagadnienia związane z prawem autorskim, pozyskiwaniem środków publicznych na działania promujące czytelnictwo czy funkcjonowaniem ustaw o jednolitej cenie książki w różnych państwach świata. Zachęcamy także do skorzystania z działu Zapytaj prawnika na stronie www.legalnakultura.pl

 

Działalność księgarska a ochrona konkurencji

Opracowanie: adwokat Tymoteusz Barański

 

Zwalczanie nieuczciwej konkurencji

Dla każdego przedsiębiorcy, w tym także dla księgarza, istotne znaczenie mieć powinny obowiązujące przepisy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Są one zawarte w ustawie z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (Dz.U. Nr 153, poz. 1503 z późn. zm.)

Zgodnie z przepisami powyższej ustawy, czynem nieuczciwej konkurencji jest działanie sprzeczne z prawem lub dobrymi obyczajami, jeżeli zagraża lub narusza interes innego przedsiębiorcy lub klienta. Czynami nieuczciwej konkurencji są w szczególności: wprowadzające w błąd oznaczenie przedsiębiorstwa, fałszywe lub oszukańcze oznaczenie pochodzenia geograficznego towarów albo usług, wprowadzające w błąd oznaczenie towarów lub usług, naruszenie tajemnicy przedsiębiorstwa, nakłanianie do rozwiązania lub niewykonania umowy, naśladownictwo produktów, pomawianie lub nieuczciwe zachwalanie, utrudnianie dostępu do rynku, przekupstwo osoby pełniącej funkcję publiczną, a także nieuczciwa lub zakazana reklama, organizowanie systemu sprzedaży lawinowej oraz prowadzenie lub organizowanie działalności w systemie konsorcyjnym.

Czynem nieuczciwej konkurencji jest takie oznaczenie przedsiębiorstwa, które może wprowadzić klientów w błąd co do jego tożsamości, przez używanie firmy, nazwy, godła, skrótu literowego lub innego charakterystycznego symbolu wcześniej używanego, zgodnie z prawem, do oznaczenia innego przedsiębiorstwa. Zasada ta znajduje w pełnym zakresie zastosowanie do księgarni, których nazwy nie powinny wprowadzać klientów w błąd.

Innym typem czynu nieuczciwej konkurencji jest rozpowszechnianie nieprawdziwych lub wprowadzających w błąd wiadomości o swoim lub innym przedsiębiorcy albo przedsiębiorstwie, w celu przysporzenia korzyści lub wyrządzenia szkody. Wiadomościami takimi są nieprawdziwe lub wprowadzające w błąd informacje, w szczególności o osobach kierujących przedsiębiorstwem, wytwarzanych towarach lub świadczonych usługach, stosowanych cenach oraz sytuacji gospodarczej lub prawnej.

Istotnym typem czynu nieuczciwej konkurencji, z którym można się zetknąć na rynku księgarskim, jest utrudnianie innym przedsiębiorcom dostępu do rynku, w szczególności przez sprzedaż towarów lub usług poniżej kosztów ich wytworzenia lub świadczenia albo ich odsprzedaż poniżej kosztów zakupu w celu eliminacji innych przedsiębiorców, nakłanianie osób trzecich do odmowy sprzedaży innym przedsiębiorcom albo niedokonywania zakupu towarów lub usług od innych przedsiębiorców, rzeczowo nieuzasadnione, zróżnicowane traktowanie niektórych klientów, pobieranie innych niż marża handlowa opłat za przyjęcie towaru do sprzedaży,  działanie mające na celu wymuszenie na klientach wyboru jako kontrahenta określonego przedsiębiorcy lub stwarzanie warunków umożliwiających podmiotom trzecim wymuszanie zakupu towaru lub usługi u określonego przedsiębiorcy. Wymuszanie takie może polegać na ograniczeniu w istotny sposób lub wyłączeniu możliwości dokonywania przez klienta zakupu u innego przedsiębiorcy, czy też stworzeniu sytuacji powodujących pośrednio lub bezpośrednio narzucenie klientom przez podmioty trzecie konieczności dokonania zakupu u danego przedsiębiorcy lub u przedsiębiorcy, z którym dany przedsiębiorca pozostaje w związku gospodarczym.

Czynem nieuczciwej konkurencji jest także utrudnianie małym przedsiębiorcom – a do takich należą często księgarze – dostępu do rynku przez sprzedaż towarów lub usług w obiektach handlowych o powierzchni sprzedaży powyżej 400 m2 po cenie nieuwzględniającej marży handlowej. Jednak sprzedaż taka może być dokonywana w odniesieniu do książek w ramach wyprzedaży posezonowej, dokonywanej dwa razy w roku na koniec sezonu letniego i zimowego, trwającej każdorazowo nie dłużej niż miesiąc oraz likwidacji obiektu handlowego, o ile sprzedaż taka trwa nie dłużej niż 3 miesiące od dnia podania do publicznej wiadomości informacji o likwidacji tego obiektu, a w przypadku likwidacji wszystkich obiektów handlowych przedsiębiorcy w związku z zaprzestaniem przez niego działalności handlowej – nie dłużej niż rok.

Kolejnym typem czynu nieuczciwej konkurencji jest stosowanie reklamy sprzecznej z przepisami prawa, dobrymi obyczajami lub uchybiającej godności człowieka, reklamy wprowadzającej klienta w błąd, reklamy odwołującej się do uczuć klientów przez wywoływanie lęku, wykorzystywanie przesądów lub łatwowierności dzieci, wypowiedź, która, zachęcając do nabywania towarów lub usług, sprawia wrażenie neutralnej informacji oraz reklama, która stanowi istotną ingerencję w sferę prywatności, w szczególności przez uciążliwe dla klientów nagabywanie w miejscach publicznych, przesyłanie na koszt klienta niezamówionych towarów lub nadużywanie technicznych środków przekazu informacji. Z kolei reklama porównawcza stanowi czyn nieuczciwej konkurencji, jeżeli jest sprzeczna z dobrymi obyczajami.

Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji zakazuje także sprzedaży konsumentom towarów połączonej z przyznaniem wszystkim albo niektórym nabywcom nieodpłatnej premii, w postaci towarów lub usług odmiennych od stanowiących przedmiot sprzedaży. Jest to jednak dopuszczalne, jeśli premie stanowią towary lub usługi o niewielkiej wartości lub próbki towaru albo wygrane w loteriach promocyjnych lub konkursach.

Odpowiedzialność z tytułu czynów nieuczciwej konkurencji ma charakter odpowiedzialności cywilnej, normowanej przez prawo prywatne. Oznacza to, że realizuje się ona wskutek żądania ochrony zgłoszonego w postępowaniu cywilnym przez przedsiębiorcę, którego interes został zagrożony lub naruszony. Przedsiębiorca taki może żądać zaniechania niedozwolonych działań, usunięcia skutków niedozwolonych działań,  złożenia jednokrotnego lub wielokrotnego oświadczenia odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie, naprawienia wyrządzonej szkody na zasadach ogólnych, wydania bezpodstawnie uzyskanych korzyści na zasadach ogólnych oraz zasądzenia odpowiedniej sumy pieniężnej na określony cel społeczny związany ze wspieraniem kultury polskiej lub ochroną dziedzictwa narodowego – jeżeli czyn nieuczciwej konkurencji był zawiniony.

 

Ochrona konkurencji

Konkurencja jest chroniona także przez prawo publiczne. Zasadnicze znaczenia ma tutaj ustawa z dnia 16 lutego 2007 r. (Dz.U. z 2017 r. poz. 229 z późn. zm.). Jej przepisy przewidują między innymi zakaz porozumień, których celem lub skutkiem jest wyeliminowanie, ograniczenie lub naruszenie w inny sposób konkurencji na rynku właściwym, polegających np. na ustalaniu, bezpośrednio lub pośrednio, cen i innych warunków zakupu lub sprzedaży towarów, podziale rynków zbytu lub zakupu, stosowaniu w podobnych umowach z osobami trzecimi uciążliwych lub niejednolitych warunków umów, stwarzających tym osobom zróżnicowane warunki konkurencji, uzależnianiu zawarcia umowy od przyjęcia lub spełnienia przez drugą stronę innego świadczenia, niemającego rzeczowego ani zwyczajowego związku z przedmiotem umowy, czy też ograniczaniu dostępu do rynku lub eliminowaniu z rynku przedsiębiorców nieobjętych porozumieniem.

Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów zakazuje także przedsiębiorcom nadużywania pozycji dominującej na rynku właściwym przez jednego lub kilku przedsiębiorców, co może polegać na    bezpośrednim lub pośrednim narzucaniu nieuczciwych cen, w tym cen nadmiernie wygórowanych albo rażąco niskich, odległych terminów płatności lub innych warunków zakupu albo sprzedaży towarów, ograniczeniu produkcji, zbytu lub postępu technicznego ze szkodą dla kontrahentów lub konsumentów, stosowaniu w podobnych umowach z osobami trzecimi uciążliwych lub niejednolitych warunków umów, stwarzających tym osobom zróżnicowane warunki konkurencji, uzależnianiu zawarcia umowy od przyjęcia lub spełnienia przez drugą stronę innego świadczenia, niemającego rzeczowego ani zwyczajowego związku z przedmiotem umowy, przeciwdziałaniu ukształtowaniu się warunków niezbędnych do powstania bądź rozwoju konkurencji, czy też narzucaniu przez przedsiębiorcę uciążliwych warunków umów, przynoszących mu nieuzasadnione korzyści lub  podziale rynku według kryteriów terytorialnych, asortymentowych lub podmiotowych.

Zarówno porozumienia ograniczające konkurencję, jak i nadużywanie pozycji dominującej stanowią praktyki ograniczające konkurencję. W sprawach takich praktyk Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów może wydać decyzję o uznaniu praktyki za ograniczającą konkurencję i nakazującą zaniechanie jej stosowania. Organ ten może również w razie stwierdzenia powyższych praktyk nałożyć na przedsiębiorcę, w drodze decyzji, karę pieniężną w wysokości nie większej niż 10% obrotu osiągniętego w roku obrotowym poprzedzającym rok nałożenia kary.

 

Odpowiedzialność odszkodowawcza za naruszenie prawa konkurencji

Istotną nowością w polskim systemie ochrony konkurencji jest ustawa z dnia 21 kwietnia 2017 r. o roszczeniach o naprawienie szkody wyrządzonej przez naruszenie prawa konkurencji (Dz.U. z 2017 r. poz. 1132). Zgodnie z jej przepisami sprawca naruszenia jest obowiązany do naprawienia szkody wyrządzonej komukolwiek przez naruszenie prawa konkurencji, chyba że nie ponosi winy, przy czym przez naruszenie prawa konkurencji rozumie się m.in. naruszenie zakazu stosowania praktyk ograniczających konkurencję. Obowiązywanie powyższej ustawy oznacza, że praktyki ograniczające konkurencję, w tym zakazane porozumienia przedsiębiorców oraz nadużywanie przez nich pozycji dominującej skutkować może nie tylko reakcją organu administracji publicznej oraz nałożeniem przez niego kary na przedsiębiorcę, lecz także powstaniem roszczeń cywilnych po stronie każdego, kto poniósł wskutek tych praktyk szkodę.

Cytowana ustawa wprowadza też domniemanie, że naruszenie prawa konkurencji wyrządza szkodę. Skutkiem tego domniemania jest przerzucenie ciężaru dowodu w zakresie związku przyczynowego miedzy naruszeniem prawa konkurencji a szkodą z powoda, na którym normalnie spoczywa ciężar dowodu, na pozwanego przedsiębiorcę, który musi w takiej sytuacji wykazać, że pomiędzy naruszeniem konkurencji, którego się dopuścił a szkodą nie zachodzi związek przyczynowy.

Dla spraw o naprawienie szkody wyrządzonej przez naruszenie prawa konkurencji została przewidziana właściwość sądów okręgowych. Interesującym rozwiązaniem jest przepis cytowanej ustawy, który stanowi, że ustalenia prawomocnej decyzji Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów o uznaniu praktyki za ograniczającą konkurencję lub prawomocnego wyroku wydanego w wyniku wniesienia środka odwoławczego od takiej decyzji wiążą sąd w postępowaniu o naprawienie szkody wyrządzonej przez naruszenie prawa konkurencji co do stwierdzenia naruszenia prawa konkurencji.

Fot. Pixabay.com

Program kursu

Program kursu jest pusty
Źródła: